VİYANA - SNmedia.at/2025 yılında gerçekleştirilen Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı’na (PISA) 91 ülkeden yaklaşık 760 bin öğrenci katıldı. Avusturya’da ise 256 okuldan yaklaşık 7 bin 15-16 yaşındaki genç araştırmaya dahil edildi.
Sonuçlara göre OECD genelinde okuma, matematik ve fen bilimlerinde şimdiye kadar ölçülen en düşük performanslar kaydedildi. Avusturya da fen bilimleri dışında genel düşüş eğiliminin dışında kalamadı.
Avusturya’da araştırmayı yürüten Okul Sisteminde Kalite Güvence Enstitüsü’ne (IQS) göre gerilemenin tek bir nedeni bulunmuyor. OECD de tabloyu “uzun vadeli yapısal eğilimlerin birleşimi” olarak değerlendiriyor.
Dikkat süresi ve okuma alışkanlıkları değişiyor
Uzmanlara göre öğrencilerin dikkat sürelerindeki değişim, dijital medya kullanımının yaygınlaşması ve okuma alışkanlıklarının dönüşmesi performansı etkileyen unsurlar arasında bulunuyor.
Özellikle uzun metinlerin okunmasını ve öğrencinin belirli bir süre boyunca yoğunlaşmasını gerektiren PISA sorularında gençlerin daha fazla zorlandığı tespit edildi.
COVID-19 pandemisinin eğitim ve sosyal yaşam üzerinde bıraktığı uzun vadeli etkiler de gerilemenin olası nedenleri arasında gösteriliyor.
Hızlı ve hatalı okuyanların oranı neredeyse ikiye katlandı
PISA verilerinde dikkat çeken göstergelerden biri de okuma biçimlerindeki değişim oldu. 2018 ile 2025 arasında 15 ve 16 yaşındaki öğrenciler arasında hatalı ve hızlı okuma oranının neredeyse iki katına çıkarak yüzde 9’a ulaştığı belirtildi.
OECD, okuma becerilerindeki gerilemenin yalnızca metinleri anlamayı değil, yapay zekâ çağında giderek daha fazla önem kazanan bilgiyi değerlendirme, farklı kaynaklar arasında bağlantı kurma ve bilgiyi eleştirel biçimde sorgulama yeteneklerini de etkileyebileceğine dikkat çekti.
Öğrencilerin yaklaşık yarısı yapay zekâ kullanıyor
Araştırma, yapay zekânın öğrencilerin günlük eğitim hayatına hızla girdiğini de ortaya koydu. OECD ülkelerindeki 15-16 yaş grubunun neredeyse yarısı, haftada en az bir kez yapay zekâ destekli sohbet robotlarını öğrenme amacıyla kullandığını bildirdi.
Ancak yapay zekânın başarı üzerindeki etkisinin kullanım biçimine göre değiştiği görüldü.
Özet hazırlamak veya metin taslağı oluşturmak gibi görevlerde yapay zekâdan yararlanan öğrencilerin fen bilimlerindeki sonuçlarının, bu araçları kullanmayan öğrencilere kıyasla daha düşük olduğu tespit edildi. Buna karşılık yapay zekâyı öğrenmek ve yapay zekâ becerilerini geliştirmek amacıyla kullanan öğrencilerin daha yüksek performans gösterdiği belirtildi.
OECD, yapay zekâ ve diğer dijital araçların belirli amaçlar doğrultusunda ve ölçülü kullanılmasını tavsiye ediyor.
Avusturya okumada Türkiye’nin gerisinde
Avusturya’nın PISA sonuçlarında en dikkat çekici gelişmelerden biri okuma alanında yaşandı. Avusturyalı öğrenciler 467 puan elde ederken Türkiye 472 puana ulaştı. Almanya ise 465 puanda kaldı.
Matematikte Avusturya 477 puanla 463 olan OECD ortalamasının üzerinde yer aldı. Ancak ülkenin matematik puanı 2022’deki son PISA değerlendirmesine göre 10 puan geriledi.
PISA değerlendirmesinde yaklaşık 20 puanlık farkın bir yıllık öğrenme süresine karşılık geldiği belirtiliyor.
Fen bilimlerinde ise Avusturya açısından yükseliş kaydedildi.
Göçmen kökenli öğrencilerde üç yılı aşan fark
Avusturya açısından önemli sorunlardan biri de öğrencilerin sosyal ve göç geçmişlerine göre ortaya çıkan başarı farklılıkları oldu.
Göçmen kökenli öğrenciler ile göçmen geçmişi bulunmayan öğrenciler arasındaki fen bilimleri başarı farkının üç eğitim yılından fazla olduğu belirtildi.
Bu farkın nedenlerinden biri olarak göçmen kökenli öğrencilerin yaklaşık yarısının eğitim seviyesi düşük ailelerden gelmesi gösteriliyor. OECD genelinde bu oran yaklaşık üçte bir seviyesinde.
Avusturya’da öğrencilerin eğitim başarısında ailenin sosyoekonomik durumunun belirleyici etkisini sürdürmesi de önemli sorunlardan biri olarak değerlendiriliyor.
Kızlar okumada, erkekler matematikte önde
Fen bilimlerinde kız ve erkek öğrenciler arasındaki başarı farkının Avusturya’da büyük ölçüde ortadan kalktığı görüldü. 2015’te erkek öğrencilerin fen bilimlerinde belirgin şekilde önde olduğu ülkede, artık kızlar ve erkekler birbirine yakın sonuçlar elde ediyor.
Matematikte ise erkek öğrenciler yaklaşık bir eğitim yılı önde. Okumada bunun tersi bir tablo görülüyor ve kız öğrenciler erkeklerden yaklaşık bir yıllık öğrenme süresine denk gelen farkla daha yüksek performans gösteriyor.
Asya ülkeleri PISA’nın zirvesinde
PISA 2025 sonuçlarında OECD ülkeleri arasında Güney Kore ve Japonya öne çıktı. Avrupa’da İrlanda okumada, Estonya ise matematik, fen bilimleri ve dijital dünyada öğrenme alanlarında en yüksek sonuçları elde eden ülkeler arasında yer aldı.
Ayrı olarak değerlendirilen Pekin, Şanghay, Jiangsu ve Zhejiang bölgeleri ile Singapur ise genel sıralamada en yüksek performansları gösterdi.
Eğitim Bakanı Wiederkehr: “Endişe verici gelişmeler var”
Avusturya Eğitim Bakanı Christoph Wiederkehr sonuçların “karışık bir tablo” ortaya koyduğunu söyledi. Avusturya’nın bazı alanlarda uluslararası karşılaştırmada güçlü konumunu koruduğunu belirten Wiederkehr, okuma ve matematikteki düşüşün endişe verici olduğunu ifade etti.
Öğrenci başarısının ailelerin sosyal ve ekonomik durumuna bağımlılığının azaltılması gerektiğini belirten Wiederkehr, yaz okulunun genişletilmesi ve eğitimde “fırsat bonusu” uygulaması gibi adımlara dikkat çekti.
“Kontrolsüz dijitalleşme daha kötü sonuçlara yol açıyor”
Wiederkehr, okullardaki dijitalleşmenin de yeniden değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Çocukların erken yaşlarda uzun süre ekran karşısında bulunmasıyla öğrenme performansındaki düşüş arasında bağlantı bulunduğunu belirtti.
“Okullarda kontrolsüz dijitalleşme daha kötü sonuçlara yol açar” diyen Wiederkehr, dijital cihazlarla erken yaşta ve uzun süre vakit geçiren öğrencilerin karmaşık metinleri anlamakta daha fazla güçlük yaşayabildiğine dikkat çekti.
Muhalefetten hükümete eğitim çağrısı
PISA sonuçları Avusturya siyasetinde de tartışma yarattı. SPÖ eğitim sözcüsü Heinrich Himmer, eğitimde fırsat eşitliğinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
FPÖ eğitim sözcüsü Hermann Brückl ise Avusturya’nın okuma performansında Türkiye’nin gerisinde kalmasını sert şekilde eleştirerek acil önlem alınmasını istedi.
Yeşiller adına açıklama yapan Sigrid Maurer de sonuçların federal hükümet açısından açık bir eylem çağrısı olduğunu belirtti. Maurer, erken çocukluk eğitiminin genişletilmesi, okullardaki sosyal hizmetlerin artırılması ve ebeveynlerin eğitim süreçlerine daha fazla dahil edilmesini istedi.
İş dünyasından da uyarı geldi
Avusturya Sanayi Federasyonu, özellikle matematikteki gerilemeyi kaygı verici olarak değerlendirdi. Avusturya Federal Ekonomi Odası da temel eğitim ve erken öğrenmenin güçlendirilmesi gerektiğini bildirdi.
İşçi Odası ise öğrencilerin dörtte birinden fazlasının okuma ve matematik açısından risk grubunda bulunmasına dikkat çekti. Kuruma göre bazı öğrencilerin zorunlu eğitim sonunda dahi basit metinleri anlayarak okumakta zorlanması, eğitim sistemi açısından ciddi bir uyarı niteliği taşıyor.
