VİYANA - SNmedia.at/Avusturya Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü’nde görev yapan tarım ekonomisti Franz Sinabell’e göre, savaşın etkileri süpermarket raflarında kısa süre içinde hissedilebilir. Sinabell, özellikle yağ, un, tereyağı ve ardından diğer süt ürünlerinin ilk zam baskısıyla karşı karşıya kalabilecek ürünler arasında olduğunu söyledi.
Uzman isim, fiyat artışlarının boyutunu şimdiden net biçimde tahmin etmenin mümkün olmadığını vurgulasa da, önceki kriz deneyimlerinin temel gıda ürünlerinin bu tür dalgalanmalardan daha hızlı etkilendiğini gösterdiğini ifade etti.
Enerji maliyetleri zincirleme etki yaratıyor
Sinabell, gıda fiyatlarındaki artışın temel nedeninin yükselen enerji maliyetleri olduğunu belirtti. Ham petrol fiyatlarının artmasının sadece akaryakıtı değil, gazdan üretime, taşımadan depolamaya kadar tüm süreci etkilediğini söyledi.
Gıda zincirinin hemen her aşamasında enerji kullanıldığına dikkat çeken uzman, ürünlerin öğütülmesi, soğutulması, işlenmesi ve nakliyesinin doğrudan maliyet baskısı altında kaldığını anlattı. Bu nedenle enerji piyasasındaki her sert hareketin, kısa süre sonra tüketicinin sepetine de yansıdığı değerlendiriliyor.
Tahıl ve yağlı tohumlar için ek risk
Ekonomiste göre yalnızca doğrudan enerji kullanımı değil, tarımsal hammaddelerin alternatif kullanım alanları da fiyat baskısını artırıyor. Buğday ya da kolza gibi ürünler sadece gıda olarak değil, aynı zamanda yakıt üretiminde de kullanılabiliyor.
Yakıt fiyatları yükseldiğinde, üreticiler açısından bu ürünleri enerji sektörüne yönlendirmek daha cazip hale gelebiliyor. Bu durum da un, yağ ve benzeri ürünlerin arzını baskılayarak fiyatların daha da yukarı çıkmasına yol açabiliyor.
Gübre krizi endişesi büyüyor
Savaşın etkilediği bir başka kritik alan ise gübre üretimi. Dünyadaki azotlu gübre üretiminin önemli bir kısmının Orta Doğu bağlantılı üretim ve enerji zincirlerine dayandığına dikkat çekiliyor. Bölgedeki saldırılar ve gerilimler nedeniyle üretimin sekteye uğraması, tarım sektöründe yeni bir maliyet sarmalı yaratabilir.
Çiftçiler ise hem gübre hem de dizel fiyatlarındaki artıştan endişeli. Tarım temsilcileri, üretimin sürdürülebilmesi için istikrarlı enerji fiyatlarının hayati önemde olduğunu belirtiyor.
Çiftçi örgütlerinden destek çağrısı
Avusturya’daki çiftçi temsilcileri de gelişmeleri kaygıyla izliyor. Artan mazot ve gübre fiyatlarının aile çiftlikleri üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu belirten sektör temsilcileri, tarımın enerjiye olan bağımlılığının bir kez daha ortaya çıktığını savunuyor.
Bu nedenle özellikle küçük ve orta ölçekli üreticiler için hedefli destek önlemlerinin devreye alınması gerektiği ifade ediliyor. Aksi halde üretim maliyetlerindeki yükselişin, tüketici fiyatlarını daha da yukarı çekebileceği değerlendiriliyor.
“Kaosa dönüşmeyebilir” mesajı
Buna rağmen Sinabell, mevcut krizin otomatik olarak büyük bir çöküş anlamına gelmediğini de vurguluyor. Geçmişte yaşanan benzer krizlerden ders çıkarıldığını hatırlatan ekonomist, bunun geçici bir sarsıntı olarak kalmasını umduğunu söyledi.
Yine de tablo, Avusturya’da önümüzdeki günlerde özellikle temel gıda ürünlerinde yeni zamların gündeme gelebileceğine işaret ediyor. Savaşın enerji piyasaları üzerindeki baskısı sürdükçe, süpermarket raflarında fiyat etiketi değişimlerinin hızlanması bekleniyor.